Het schoenatelier in actie

Vandaag krijgen we een inkijkje bij een van die radertjes die het operahuis doen draaien: het schoenatelier. Marie en haar twee collega’s beheren er een stock van meer dan 5000 paar schoenen. Marie komt me tegemoet aan het onthaal van ‘De Ateliers van de Munt’. “Sorry, er waren veel pasmomenten deze week, dus ik wist tot gisteren niet hoe de planning eruit zou zien.” Ze neemt me mee naar de vijfde verdieping en leidt me langs de verschillende ateliers: hoeden, props, kostuums, de ververij… Bedrijvigheid volop, hier wordt naarstig gewerkt.

In het schoenatelier vinden we rijen en rijen met schoenen per paar. Marie vertelt ons over hun werk: voor elke voorstelling krijgen ze de ontwerpen door en zoeken ze de geschikte schoenen voor elk personage, dat kan al gauw oplopen tot 250 paar schoenen. Die komen uit de stock, worden aangepast, gemaakt of aangekocht. Het team draagt hergebruik hoog in het vaandel. Ze gaan dus altijd eerst bekijken welke geschikte modellen er in hun stock te vinden zijn. “Ik schat dat we momenteel 80% hergebruik halen, voor sommige producties zal dat meer zijn,” aldus Marie.

Hergebruik als norm: materiaalkeuzes en creatieve oplossingen

“Natuurlijk moeten we ook soms op zoek naar nieuwe schoenen. Waar haalbaar, proberen we dat in het tweedehands circuit te doen (via Oxfam en Vinted bijvoorbeeld), maar vaak is toch nieuwkoop nodig, omdat het snel moet gaan, of omdat er een specifiek model nodig is.” Dan gaan ze op zoek naar kwaliteitsschoenen uit leder. “Dit is voor ons nog steeds de meest duurzame optie. Leder kan makkelijk hersteld worden, wat door het atypische gebruik wel nodig is. Ook kunnen we het makkelijk verven en herverven.”  Als het snel moet gaan, of het budget laat het niet toe, worden soms ook schoenen aangekocht uit een minder kwalitatief segment en die zijn jammer genoeg vaak met minder kwalitatieve materialen gemaakt. “Daar worstelen we nu wel mee,” vertelt Marie, “omdat we redelijk wat stukken in stock hebben uit kunstleer die toch minder lang meegaan. Dat vraagt soms creatieve oplossingen.”

Ze toont een paar pumps waar achteraan een beetje lak afgepeld is. “Bij deze was de schade nog zo onzichtbaar dat ik het met nagellak gecamoufleerd heb (lacht), maar dit andere paar hebben we helemaal uit elkaar gehaald, de plateauzool bekleedden we met leer in plaats van plastic en de lak hebben we helemaal afgepeld, tot we de basis van het materiaal overhielden. Dat hebben we dan geverfd en opgeblonken en dat blijkt te werken. Nu zien ze er weer als nieuw uit, maar zonder het laklaagje.”

“Maar echt leer blijft voorlopig wel veruit de hoogste kwaliteit. We hebben bijvoorbeeld voor de volgende voorstellingen een groot aantal zwarte bottines nodig. Daarvan hadden we er nog vrij recente, die verkocht werden als leer, maar die na een tijdje gebruik en stockage scheurtjes en barstjes beginnen vertonen, wellicht zijn ze gemaakt uit een mengeling van leer en andere materialen. Gelukkig bevatte onze stock ook nog zeer oude, weliswaar flink bewerkte en versleten, bruine, leren bottines die mijn collega Toni nu aan het restaureren is: stiksels en zolen worden hersteld en het leer wordt zwart geverfd.” 

We zien Toni bezig met het intensieve werkje, het resultaat mag er zijn: de zwarte bottines ogen als nieuw. “Echt leren schoenen als deze vind je niet meer, of ze zijn onbetaalbaar, dus moeten we echt inzetten op hergebruiken.”, aldus Marie. “Omdat we ook, voor de schoenen die we zelf maken, steeds op zoek zijn naar duurzame alternatieven voor leder, werken we regelmatig mee aan onderzoek naar volwaardige alternatieve materialen met dezelfde kwaliteiten.”

Met budgetten die er niet ruimer op worden, maar ook met de drive om de milieu-impact te verkleinen, is het team gemotiveerd om nog meer hergebruik te realiseren. Graag zouden ze nog stappen zetten, zo vertelt Marie: “Mochten we de stock kunnen digitaliseren, bijvoorbeeld, idealiter met foto’s, dan zouden de ontwerpers in plaats van zoals nu van een wit blad, kunnen starten met ontwerpen op basis van de schoenen die we in stock hebben.”

Van versleten bottine tot glazen muiltje

Collega Petra, die een riem aan het afwerken is met een gouden bies, toont ons enthousiast een hak en troont ons mee naar het rek met gerecupereerde hakken. “Het gebeurt regelmatig dat we hieruit de ideale hak kunnen halen om een schoen terug als nieuw te maken. Deze vintage vormen van hakken vind je niet meer bij nieuwe schoenen, het is dus ook uit esthetisch oogpunt een absolute meerwaarde.”

“En uiteraard komt bij het recupereren van schoenen veel creativiteit kijken, zoals schoenen die we opnieuw overtrekken om ze helemaal volgens het ontwerp vorm te geven.” Petra toont ons nog een leuk paar: voor een glazen muiltje had ze een doorzichtige schoen nodig. “Dit is een mooi voorbeeld van upcycling. Ik had me al het hoofd gebroken over het meest geschikte materiaal, tot ik bij de koelruimte in de supermarkt de plastic flappen zag en dacht: dat is het!” De uitwerking gaat tot in de details: de muiltjes moesten gaten krijgen, anders zou de schoen aandampen, de stiksels achteraan mochten niet met een ondoorzichtig boordje, ook dat was een uitdaging. Petra is met haar nevenproject ‘shoetuning’ een van de voorlopers van circulair hergebruik, ze draagt de microbe graag over. Zo gaf ze haar kennis en kunde al door aan de verschillende Zinnodes van de Zinneke Parade.

Het is voelbaar: hier wordt met een grote liefde voor vakmanschap en degelijke materiaal zeer creativiteit gewerkt, hergebruik is voor dit team een ingebakken evidentie.

En wanneer je een keertje naar de Opera gaat? Let dan zeker met wat extra aandacht op de schoenen, ze zijn met veel zorg en aandacht gemaakt!