09 sep Pilotopleiding witgoedherstel Kringwinkel Antwerpen
“Door niet voorkennis, maar wel motivatie als voorwaarde te hanteren, kunnen we meer mensen opleiden tot hersteller.”
“Door niet voorkennis, maar wel motivatie als voorwaarde te hanteren, kunnen we meer mensen opleiden tot hersteller.”
Foto © Julia Egger
Herstel wordt vandaag nog te vaak gezien als financieel onzeker, complex of moeilijk bemand. Met de Repair Academy brengen we daar verandering in. Door kennis te delen, competenties uit te bouwen en partners met elkaar te verbinden, versterken we bedrijven in de sociale en reguliere economie om met herstel aan de slag te gaan. Van een sterke business case maken tot voldoende gekwalificeerde herstellers vinden. In dit artikel delen we hoe Kringwinkel Antwerpen daar al concrete stappen in heeft gezet. Laat je inspireren!
In het Living Lab Herstel Eerst werd duidelijk dat opleidingen op de werkvloer een krachtige hefboom zijn voor meer elektroherstel. Bij Kringwinkel Antwerpen realiseerden 10 herstellers-in-opleiding zo 70 ton meer hergebruik. Maar hoe stel je zo’n opleiding samen? Welke partners heb je ervoor nodig? En welke impact mag je verwachten? Om die vragen te beantwoorden, blikken we samen met Kringwinkel Antwerpen en OCMW Antwerpen terug op hun pilootproject rond het opleiden van witgoedherstellers.
Organisatorische houdgreep
Voor Kringwinkel Antwerpen is elektroherstel niets nieuws. In hun elektro-herstelateliers zijn momenteel 44 mensen aan de slag onder een maatwerk- of artikel 60 statuut. Omdat de toestroom van elektronische apparaten steeds groter wordt, is uitbreiding van die ateliers een logische stap. Maar als sociaal maatwerkbedrijf moet Kringwinkel Antwerpen daarbij rekening houden met de wettelijk vastgelegde contingenten voor de tewerkstelling én begeleiding van hun medewerkers.
Hoewel elektro herstel voor maatwerkbedrijven zoals Kringwinkel Antwerpen dus een economisch interessante activiteit is, zitten ze vaak in een organisatorische houdgreep om hun ateliers op te schalen. Daarnaast kampen ze, net als sectorgenoten, met een groeiend tekort aan technische kennis en beroepscompetenties voor het herstellen van spullen die steeds complexer worden. “Nochtans zijn ateliers in de sociale economie de uitgelezen plekken om elektroherstellers op te leiden voor het reguliere circuit,” zegt Freddy Vercammen, Teammanager Vorming en Talentontwikkeling bij Kringwinkel Antwerpen. “Het is per slot van rekening een knelpuntberoep.”
Om zowel de capaciteit als de competentie van het atelier te versterken, heeft Kringwinkel Antwerpen tussen 2023 en 2025 samen een nieuwe manier van werken uitgetest. Niet op eigen houtje, maar net door de krachten te bundelen met Stad Antwerpen, OCMW Antwerpen, GO! CVO Antwerpen en Ligo Antwerpen. “We denken vaak dat we onze zotte ideeën voor onszelf moeten houden”, zegt Vercammen. “Maar onder gelijkgestemden zijn zulke ideeën helemaal niet zo zot.”
Van theorie naar praktijk
Kringwinkel Antwerpen en OCMW Antwerpen zijn geen onbekenden voor elkaar. Zo biedt Kringwinkel Antwerpen al jaren de kans aan cliënten van het OCMW om werkervaring op te doen. Zo werken er in totaal ongeveer 150 mensen bij Kringwinkel Antwerpen via het artikel 60-statuut. In de herstelateliers zijn dat jaarlijks 5 à 6 mensen. Maar om voor een tewerkstelling in het herstelatelier in aanmerking te komen, moeten cliënten van het OCMW eerst een toegangsproef afleggen. “Die proef test een basiskennis metaal en elektriciteit, zodat we een basisveiligheid op de werkvloer kunnen garanderen”, vertelt Freddy Vercammen. “We merkten alleen dat we onbedoeld ook mensen uitsloten die in realiteit wél het potentieel hadden om in onze ateliers te werken.”
Die uitsluiting kwam deels door de vereiste taalkennis, maar ook door de vereiste technische basiscompetenties. “Vooral voor het witgoedatelier hadden cliënten al heel wat technische voorkennis nodig”, vult Veronique Verdickt aan. Als onderdeel van de Werkgeverscel van OCMW Antwerpen begeleidt zij al jaren mensen naar een baan bij Kringwinkel Antwerpen.
Om die drempels te verlagen, stelden Kringwinkel Antwerpen en OCMW Antwerpen tijdelijk een nieuwe samenwerking op de proef. In plaats van elke cliënt te beoordelen op hun onmiddellijke inzetbaarheid, evalueerde OCMW Antwerpen of iemand het potentieel had om in een voortraject van twee maanden voor de proef te worden klaargestoomd. “Deelnemers van het voortraject volgden eerst twee basismodules uit het volwassenenonderwijs”, legt Freddy Vercammen (Kringwinkel Antwerpen) uit. “Wie daarna voor de toegangsproef slaagde, kon meteen doorstromen naar een tijdelijke aanwerving onder artikel 60 statuut.”
“Onze toegangsproef dient om de veiligheid te garanderen, maar sloot onbedoeld waardevolle kandidaat-herstellers uit.”
Freddy Vercammen (Kringwinkel Antwerpen)
Voor de organisatie van het voortraject werkte Kringwinkel Antwerpen samen met GO! CVO Antwerpen. Deelnemers die doorstroomden naar een tijdelijke aanwerving, konden de rest van de opleiding ook tijdens hun werkuren verder zetten. “Deelnemers volgden dezelfde modules als particulieren in het volwassenenonderwijs”, Freddy Vercammen (Kringwinkel Antwerpen). “Ze kregen wekelijks één dag les en werkten de overige vier dagen in het atelier. De lessen vonden ook plaats op onze eigen locatie. Zo koppelden we theorie en praktijk maximaal aan elkaar.”
Naast technische kennis, werden ook de taalvaardigheden van deelnemers tijdens het traject versterkt. “Taalkennis is een veelvoorkomende drempel voor tewerkstelling”, vertelt Veronique Verdickt van OCMW Antwerpen. “Zeker bij doorstroom naar het reguliere circuit.” Deelnemers van het pilootproject kregen daarom ook klassikaal de NT2 taalmodule bij CVO en individuele taalcoaching op de werkvloer via Ligo Antwerpen. “We zijn zeker niet het eerste maatwerkbedrijf dat met een opleidingscentrum samenwerkt, maar de combinatie van een technische opleiding met taallessen en -coaching op de werkvloer én tijdens de werkuren was wel een primeur”, vertelt Freddy Vercammen van Kringwinkel Antwerpen fier. “Door de coaching opnieuw aan de praktijk te koppelen, kregen deelnemers een heel functionele vaktaal mee.”
Kansen geven is een groepswerk
Om het voortraject en de opleiding haalbaar te organiseren, kozen de partners voor groepsbegeleiding. “Om een leerkracht van het volwassenenonderwijs in te schakelen, hadden we minstens een groep van 10 mensen nodig”, vertelt Freddy Vercammen. “Dat vroeg om een aanpassing in de werkwijze van het OCMW.” Hoewel kandidaten daardoor soms langer moesten wachten op een plek, zag OCMW Antwerpen de meerwaarde in. “Op deze manier konden we meer kansen voor mensen creëren”, vertelt Veronique Verdickt van OCMW Antwerpen. “Voorkennis was niet langer doorslaggevend, motivatie wel. Daardoor kwamen er meer mensen in aanmerking dan voorheen.”
De groepsaanpak bracht extra voordelen met zich mee. “In een regulier traject begeleiden we elke cliënt individueel”, vertelt Veronique Verdickt (OCMW Antwerpen). “Dat maakt maatwerk mogelijk, al staan mensen er ook vaak alleen voor. In dit traject startten deelnemers samen aan iets.” Freddy Vercammen (Kringwinkel Antwerpen) treedt bij: “In plaats van losse instroom creëerden we een vast groepstempo. Dat versterkt de groepsdynamiek en de onderlinge motivatie.”
“In individuele trajecten staan mensen er vaak alleen voor. Een groepstraject zorgt ervoor dat ze samen op weg gaan.”
Veronique Verdickt (OCMW Antwerpen)
De grootste meerwaarde ligt volgens beide organisaties in de combinatie van opleiding en werkervaring. “Wie het volledige traject van 1 jaar en 2 maanden had doorlopen, kreeg op het einde een officieel certificaat Elektrohersteller Witgoed van het CVO”, legt Vercammen (Kringwinkel Antwerpen) uit. “Daardoor hebben medewerkers na hun tijdelijke contract niet alleen werkervaring op zak, maar ook een erkend attest.” Veronique Verdickt bevestigt: “Cliënten kunnen die opleiding ook zelfstandig bij het CVO volgen, maar het mooie van dit project was dat alles naadloos samenkwam.
Tussen 2023 en 2025 organiseerde Kringwinkel Antwerpen twee piloottrajecten van telkens 1 jaar en 2 maanden. In totaal behaalden 19 van de 20 deelnemers een certificaat van GO! CVO Antwerpen. Door die accreditatie konden 7 deelnemers ook doorstromen naar verdere opleiding bij de Talentenfabriek.
Doorstroom naar reguliere economie
Eén deelnemer stroomde na zijn tijdelijke contract bij Kringwinkel Antwerpen ook door naar de reguliere arbeidsmarkt. Daarnaast werden er twee mensen geïndiceerd als maatwerker en permanent aangeworven door Kringwinkel Antwerpen. “De doorstroom naar het reguliere circuit was gelijkaardig aan de doorstroom van een persoon met een artikel 60 statuut zonder diploma”, vertellen zowel Veronique Verdickt (OCMW Antwerpen) als Freddy Vercammen (Kringwinkel Antwerpen). OCMW Antwerpen besloot daarom om het pilootproject na 2025 niet verder te verlengen.
“We hadden verwacht dat een formeel attest meer deuren zou openen bij reguliere werkgevers”, zegt Veronique Verdickt (OCMW Antwerpen). Hoewel elektrotechnicus een erkend knelpuntberoep is, vinden ze meestal weinig vacatures die aansluiten bij de tijdelijke opdrachten of opleiding van hun cliënten. Ook randvoorwaarden zoals taalniveau, een vaste woonplaats of een rijbewijs blijven vaak een obstakel. “Vroeger hielp het OCMW ook bij het behalen van een rijbewijs, maar nu zijn onze middelen daarvoor afgebouwd”, zegt Verdickt. “We kunnen ook niet verwachten dat een tijdelijke tewerkstellingsplaats zoals Kringwinkel Antwerpen die kosten of inspanningen op zich neemt.”
Aan het einde van de twee pilootprojecten liepen verschillende deelnemers wel stage in de reguliere economie. “Om het traject beter af te stemmen op de reguliere arbeidsmarkt, zouden we stages liever vroeger in het traject hebben georganiseerd”, geven zowel Vercammen (Kringwinkel Antwerpen) als Verdickt (OCMW Antwerpen) aan. “Al moeten reguliere bedrijven zich dan wel durven engageren. Nu geven bedrijven vooral kansen aan zeer sterke kandidaten die onmiddellijk inzetbaar zijn, in plaats van te investeren in potentieel.” Volgens Freddy Vercammen (Kringwinkel Antwerpen) hebben reguliere bedrijven daar nochtans veel bij te winnen . “Bedrijven zijn vaak bang om te investeren in iemand die na hun opleiding weg zou kunnen gaan. Maar in onze ervaring zorgen opleiding en investeringen in de groei van mensen net voor een sterkere binding met je werknemers.”
“In hoeverre de reguliere economie klaar is om mensen te ontvangen, is nog maar de vraag. Wij doen in ieder geval alles wat binnen onze macht ligt om onze medewerkers klaar te stomen.”
Freddy Vercammen (Kringwinkel Antwerpen)
Zelf zal Kringwinkel Antwerpen de aanpak van het pilootproject inkantelen in hun eigen werking. “Voor ons blijft de meerwaarde van praktijkgerichte opleiding op de werkvloer overduidelijk”, legt Freddy Vercammen (Kringwinkel Antwerpen) uit. “Je haalt er bijkomende expertise mee in huis, zowel didactisch als vaktechnisch. Bovendien worden de programma’s van opleidingscentra afgestemd met de praktijk. Door met hen samen te werken behouden wij ook een band met de reguliere economie én blijft ons vormingsaanbod in lijn met hun verwachtingen.” Binnenkort wisselen medewerkers in de productie- en retailafdeling van Kringwinkel Antwerpen dus een deel van hun werkuren in voor opleidingsmomenten. Daarbij verzorgt CVO LBC, gespecialiseerd in het vakgebied, de vaktechnische opleiding. Ligo Antwerpen gaat dan weer met hun cursusmateriaal aan de slag om de taalcoaching maximaal af te stemmen op de praktijk. “In hoeverre het reguliere circuit klaar is om mensen uit maa te ontvangen, blijft nog maar de vraag”, besluit Freddy Vercammen (Kringwinkel Antwerpen). “Maar wij doen alles wat binnen onze macht ligt om ze klaar te stomen.”
Samengevat: Wat leert het pilootproject van Kringwinkel Antwerpen ons over samenwerken rond opleiding op de werkvloer?
- Combineer een groepstraject met individuele coaching. Zo kan je opleidingen kosten-efficiënt organiseren, terwijl je deelnemers ook maximaal kan motiveren en ondersteunen.
- Respecteer elkaars kernopdracht. Bekijk een samenwerking vanuit het perspectief van verschillende instanties en hun opdracht. Hoe kunnen zij vanuit hun kernopdracht een stuk van de puzzel helpen realiseren?
- Vervang een toegangsproef door een kortdurende opleiding. Zo kan je rekruteren op basis van potentieel en sluit je onbedoelde drempels zoals taal en technische kennis uit.
- Koppel theorie aan de praktijk. Laat kandidaten leren op de werkvloer, of wissel af tussen opleidingsmomenten en werkuren. Vermeng taalcoaching met cursusmateriaal. Zo verklein je de kloof tussen theorie en praktijk en geef je deelnemers zoveel mogelijk praktische vaktaal mee.
Meer weten over het kwalitatief opleiden en toeleiden van elektroherstellers?
Met de Repair Academy delen we kennis, bouwen we competenties uit, verbinden we partners en versterken we bedrijven in de sociale en reguliere economie om elektroherstellers kwalitatief op te leiden en toe te leiden naar werk. Meer weten? Neem dan contact op met projectmedewerker Charlotte Vanhoutte via charlotte@repairshare.be.
Dit artikel kwam tot stand in het kader van het project Repair Academy Elektro, met de steun van Agentschap Innoveren & Ondernemen (VLAIO).