Opleiding
elektro-herstel
De zoektocht naar herstellers: geen one-size-fits-all
Geschoolde herstelmedewerkers vormen de ruggengraat van kwalitatief elektro-herstel en -hergebruik. Het is voor bedrijven in zowel de reguliere als de sociale economie vandaag niet vanzelfsprekend om voldoende geschoolde herstellers te vinden, schreven we al in een eerder artikel.
We leerden in Herstel Eerst dat verschillende drempels een rol spelen:
- Er is een beperkt aanbod op de arbeidsmarkt: de concurrentie voor technische profielen is groot – techniekers hebben veel keuze. Ook kiezen jongeren minder vaak voor technische opleidingen.
- De mismatch tussen opleiding en praktijk: de huidige leerplannen ‘hersteller witgoed’ en ‘hersteller bruingoed’ zijn verouderd en daardoor onvoldoende afgestemd op werkveld. Er worden vaardigheden ontwikkeld en getoetst die niet relevant zijn voor het werk, zoals bijvoorbeeld het leggen van kabelgoten. Opleidingen zijn vaak ook nog te theoretisch en te weinig praktijkgericht.
- De kloof tussen sociale en reguliere economie: de doorstroom van herstellers van de sociale naar de reguliere economie blijkt vandaag niet altijd haalbaar. Herstelmedewerkers in de sociale economie staan technisch vaak sterk, maar taal en soft skills vormen geregeld een barrière om door te stromen naar een job in de reguliere economie. Ook de hoge werkdruk bij reguliere bedrijven maakt doorstroom niet altijd mogelijk.
We stelden in het project bovendien vast dat voor het vinden van herstelmedewerkers een goede afstemming nodig is tussen bedrijven met een vraag naar nieuwe medewerkers, opleiders en toeleiders voor de arbeidsmarkt. Ook zagen we dat de samenwerking tussen deze 3 rollen contextafhankelijk is en best lokaal wordt georganiseerd. Er is dus geen one-size-fits-all oplossing om meer herstellers aan de slag te krijgen. In het Living Lab Herstel Eerst onderzochten we de drempels, verkenden we kansen voor oplossingen en zetten we nieuwe initiatieven in gang.
Deze case kwam tot stand in het VLAIO Living Lab Herstel Eerst. Deze pagina toont de resultaten en inzichten uit het proces. Meer cases en informatie over het project vind je op deze pagina.
Leren uit voorbeelden
Case van Kringwinkel Antwerpen: 10 herstellers-in-opleiding realiseren 70 ton meer hergebruik
In 2023-2024 organiseerde Kringwinkel Antwerpen in samenwerking met OCMW Antwerpen, GO! CVO Antwerpen en Ligo Antwerpen een opleiding hersteller witgoed op de werkvloer. Herstel Eerst kon meekijken en leren uit deze pilot. Het OCMW leidde in deze samenwerking 10 cursisten toe, die op een jaar tijd de knepen van het vak leerden op de werkvloer van Kringwinkel Antwerpen. GO! CVO integreerde naast het ontwikkelen van technische vaardigheden, ook aandacht voor de Nederlandse taal in het opleidingspakket. Ligo bood verdere taal- en basisondersteuning. En de herstelateliers en begeleiding door Kringwinkel Antwerpen boden een vruchtbare stagecontext, die de herstellers-in-opleiding in staat stelden om een grote diversiteit aan toestellen te leren repareren.
Positieve effecten
Na het traject behaalden 9 van de 10 deelnemers hun attest hersteller witgoed. Op een jaar tijd leerden de cursisten het beroep van elektro-hersteller en een betere kennis van de Nederlandse taal. De opzet van deze opleiding gaf de herstellers ook een motiverend perspectief, namelijk het behalen van een diploma bovenop de tewerkstelling (artikel 60). Nauwe samenwerking met OCMW zorgde bovendien voor een goede matching van kandidaten.
Het organiseren van de opleiding rechtstreeks op de werkvloer van Kringwinkel Antwerpen was een succes: de 10 herstellers-in-opleiding realiseerden dat jaar samen 70 ton meer elektro-hergebruik. De toestellen die tijdens de opleiding gerepareerd werden, vonden namelijk een nieuwe eigenaar in de Kringwinkel.
Uitdagingen
De succesformule van deze opleiding is duidelijk. We leerden echter ook dat ze moeilijk repliceerbaar is. Het is niet zo eenvoudig voor een OCMW om jaarlijks 10 geschikte kandidaten te vinden voor een opleiding elektro-hersteller. Deze groepsgrootte is echter wel een vereiste om de opleiding samen met een CVO te organiseren. Ook is de stedelijke omgeving van Kringwinkel Antwerpen een voordeel: in deze context is slechts één OCMW actief met een relatief groot werkingsgebied waar ze in aanraking komen met veel verschillende profielen. In andere, meer landelijk gelegen hergebruikcentra treedt er meer versnippering van OCMW’s op en zijn de profielen anders.
Ook doorstroom van de opgeleide herstellers naar de reguliere economie bleek een uitdaging: slechts 1 persoon werd na afronding van de opleiding tijdelijk tewerkgesteld in een regulier herstelbedrijf. Taal en soft skills bleven grote drempels, ondanks de goede technische vaardigheden en ondanks de aandacht voor het Nederlands in het programma.
Case van Vanden Borre: opleidingen in partnerschap met CVO
In 2022 lanceerde Vanden Borre in samenwerking met CVO Crescendo een nieuwe opleiding elektro-herstel in Mechelen, met als doel om samen meer techniekers op te leiden. Tien cursisten namen deel aan de opleiding. Na afloop liep één van hen stage op de werkvloer bij Vanden Borre.
Uitdagingen
Vanden Borre en CVO Crescendo stelden vast dat het niet eenvoudig is om voldoende cursisten aan te trekken om de opleiding hersteller te organiseren: in een eerste ronde waarin de opleiding werd georganiseerd, werden niet genoeg deelnemers gevonden om de opleiding effectief te laten doorgaan.
Bovendien was de doorstroom naar het werkveld uit de opleiding nog onvoldoende: van de deelnemende cursisten kwam slechts één deelnemer in aanmerking voor een stage op de werkvloer.
© Michiel Devijver
Langetermijnvisie: het beroep van hersteller versterken
We leerden in het project dat het tekort aan elektro-herstellers een systemische uitdaging is, zoals we al schreven in de inleiding. Om dit knelpunt aan te pakken, moeten verschillende factoren tegelijk bewegen: meer aantrekkelijke arbeidsvoorwaarden door een sterkere business case, lagere kosten en stimulerende beleidsmaatregelen voor het beroep, een verjonging van het beroepsimago, relevante leerplannen waardoor opleidingen beter aansluiten op de arbeidsmarkt… Met concrete acties zette het partnerschap van Herstel Eerst stappen om de deel-uitdagingen aan te pakken. Ontdek meer over:
- De vernieuwing van de beroepskwalificatie voor elektro-herstellers
- Kansrijke pistes om het businessmodel van herstel te versterken
- De Vlaams-brede communicatiecampagne die herstellers positief in de kijker zette
- Concrete beleidsaanbevelingen voor maatregelen die het beroep versterken
Naast deze acties, brachten we ook herstelopleidingen verder naar de werkvloer bij sociale economiebedrijven.
Pilotopleiding hersteller huishoudelektro: Kringwinkel Ateljee en Syntra Midden-Vlaanderen
Geïnspireerd door het voorbeeld van Kringwinkel Antwerpen, lanceerden we in september 2024 in het project een pilotopleiding hersteller huishoudapparaten op de werkvloer bij Kringwinkel Ateljee in Gent. In samenwerking met Syntra Midden-Vlaanderen werd een bestaande opleiding Hersteller van elektrische huishoudtoestellen omgevormd op maat van het sociale economiebedrijf: zo maakten de docenten de opleiding heel hands-on door deze rechtstreeks op de werkvloer te organiseren, theorie werd zo veel mogelijk gespreid en vanuit de praktijk toegelicht, en een extra module besteedde aandacht aan het ontwikkelen van soft skills bij de cursisten. Door de opleiding bovendien op te knippen in kleinere modules, behaalden cursisten tussendoor deelcertificaten voor de verschillende onderdelen.
Syntra Midden-Vlaanderen zorgde in deze samenwerking voor de lesgevers en certificering, en Kringwinkel Ateljee voor het werkplekleren en de begeleiding. Een groep van 8 cursisten nam deel aan de opleiding, bestaande uit zowel herstelmedewerkers als omkaderend personeel.
Positieve effecten
De grote diversiteit aan toestellen die Kringwinkel Ateljee in hergebruik brengt, zorgde voor heel wat leerkansen: deelnemers konden namelijk rechtstreeks op de werkvloer aan de slag met de apparaten. De medewerkers gaven aan dat de opleiding hun motivatie en expertise verhoogde, zowel bij ervaren als minder ervaren medewerkers. Gemiddeld gaven ze de opleiding een score van zo’n 8/10.
De lesgevers brachten bovendien waardevolle economische inzichten mee uit de praktijk, bijvoorbeeld over wisselstukkenkosten. Ook stelden we vast dat certificering motiveert: een erkend diploma of attest geeft medewerkers perspectief en waardering voor hun inspanningen, en door ook voor de kleinere modules deelcertificaten uit te reiken vergroten de positieve leerervaringen.
Uitdagingen
De Nederlandse taal blijft een uitdaging voor anderstalige deelnemers. Geïntegreerde taalcoaching op de werkvloer helpt hierbij om technische vaardigheden te koppelen aan de juiste terminologie. Verder moet de didactische methodiek van de docenten sterk op maat zijn van de context van een sociale economiebedrijf: voldoende differentiatie en herhaling, in combinatie met interactie versterkt de leerkansen voor cursisten. Lesgevers moeten vertrouwd zijn met doelgroepmedewerkers en hun aanpak hierop afstemmen.
Doorontwikkeling van de opleiding: doorstart bij Kringwinkel ViTeS in samenwerking met Syntra Midden-Vlaanderen
De opleiding bij Kringwinkel Ateljee kent in oktober een vervolgcyclus bij Kringwinkel ViTeS in Vlaams-Brabant. Syntra neemt de ervaringen uit de pilot in Gent mee voor de inhoudelijke doorontwikkeling van de opleiding, en om hun didactische aanpak verder te versterken. Anders dan in Gent zal de opleiding zich bij Kringwinkel ViTeS meer richten op het herstellen van kleine elektrotoestellen.
Wil je meer weten over deze case? Of wil je er zelf mee aan de slag?
