Stedelijk ecosysteem voor herstel
Waarom een lokaal ecosysteem?
Herstel en hergebruik van klein huishoudelijk elektro vraagt om meer dan losse initiatieven. Het vraagt om een samenhangend ecosysteem waarin burgers, organisaties en lokale besturen samenwerken. Binnen het Living Lab Herstel Eerst zette Maakbaar Leuven samen met partners in Leuven een stedelijke pilot op om te onderzoeken hoe zo’n ecosysteem vorm kan krijgen. De drijvende krachten in de pilot waren Maakbaar Leuven, Kringwinkel ViTeS, Ecowerf, MAAKbar en de Stad Leuven.
De ambitie? Leuvense burgers ondersteunen met laagdrempelige, concrete mogelijkheden om hun toestellen te herstellen of door te geven voor hergebruik. En tegelijk leren: welke samenwerkingen werken? Wat motiveert mensen? Hoe bouw je aan duurzame structuren?
Van ambitie naar actie
De partners startten vanuit een stevige basis: repair cafés, opleidingen, digitale tools en gerichte inzamelacties liepen al. Binnen het Platform Circulaire Stad werd bovendien gewerkt aan een lokaal ecosysteem en een gezamenlijk actieplan, met focus op concrete, afgebakende experimenten die snel resultaat en leerwinst opleveren.
Deze case kwam tot stand in het VLAIO Living Lab Herstel Eerst. Deze pagina toont de resultaten en inzichten uit het proces. Meer cases en informatie over het project vind je op deze pagina.
Pilots die het verschil maakten
Herstel Hub Leuven
Maakbaar Leuven en MAAKbar bundelden de krachten in de oprichting van een Herstel Hub in Leuven: Maakbaar Leuven lanceerde een aanbod waar Leuvenaars terechtkunnen met hun elektrotoestellen, MAAKbar bouwde hun hersteldienst uit voor textiel.
Online diagnose voor stofzuigers
In samenwerking met Kringwinkel ViTeS konden Leuvenaars drie maanden lang hun kapotte stofzuiger aanmelden voor een gratis diagnose met een hersteller. Van de 70 aangemelde toestellen konden er 48 behandeld worden, waarvan 35 succesvol hersteld – vaak met simpele tips over onderhoud. Een bewijs dat burgers met wat ondersteuning zelf veel kunnen. Klanten met een toestel dat op afstand niet hersteld kon worden, konden gericht worden doorverwezen naar een hersteller.
Mobiele recyclageparken met herstelfocus
Stad Leuven en Ecowerf brachten inzameling naar wijken met hoogbouw, waar mensen niet altijd over een wagen beschikken. Tot 200 bezoekers per editie, grote volumes ingezameld. Maakbaar Leuven sloot aan met een mobiel Repair Café en bood bezoekers zo advies en reparatiehulp voor hun elektrische toestellen.
International Repair Day als jaarlijks hoogtepunt
Maakbaar Leuven en MAAKbar organiseren jaarlijks rond International Repair Day (oktober) een breed programma: Repair Cafés XXL, workshops, inspiratiemomenten met experten. In 2024 kwamen daar ook concrete cases voor actieve burgers bij. Zo groeit de beweging en de kennis, jaar na jaar.
Flexrepair & Repair Cafés voor specifieke doelgroepen
Nieuwe formats werden verkend: Repair Cafés op maat van bedrijven en andere organisaties, en een pilot rond Hobby Repair in samenwerking met Kringwinkel ViTeS.
Repairaanbod in de Recycle-app
In samenwerking met Stad Leuven en Ecowerf werden diensten en Repair Cafés van Maakbaar Leuven en MAAKbar geïntegreerd in de Recycle-app. Deze verwijst burgers op die manier actief door naar herstelmogelijkheden.
Partners in het Leuvense ecosysteem
Een sterk ecosysteem ontstaat doordat verschillende partners hun specifieke kracht inbrengen:
- Maakbaar Leuven neemt de verbindende rol op zich: partners samenbrengen, nieuwe initiatieven ondersteunen, kennis delen en experimenteren met digitale tools.
- MAAKbar brengt haar expertise in participatief werken en burgerengagement in. Ze organiseren workshops, ontwikkelen educatieve programma's en bouwen mee aan de repair community door mensen actief te betrekken.
- Maakleerplek, High Tech Lab en de Gereedschappenbib bieden fysieke infrastructuur en toegang tot tools en materiaal. Ze zijn dé plek waar mensen samen kunnen maken en herstellen, en waar vrijwillige herstellers terecht kunnen voor technische ondersteuning.
- Ecowerf werkt mee aan de logistieke uitdagingen: bewarend inzamelen op recyclageparken, mobiele inzamelpunten in kwetsbare wijken en het ombuigen van stromen naar hergebruik, initiatieven die goed aansluiten bij hun doelstellingen rond afvalpreventie. Ook ondersteunen ze op communicatie-vlak, door aanbod op te nemen in de Recycle-app of via promotie op hun recyclageparken.
- Kringwinkel ViTeS combineert professionele herstelcapaciteit met een laagdrempelig aanbod voor burgers. Ze nemen toestellen in, stellen diagnoses, herstellen en verkopen door. Tegelijk zijn ze een opleidingsplek voor nieuwe herstellers.
- Stad Leuven ondersteunt met communicatie, zichtbaarheid en infrastructuur. Het lokaal bestuur maakt herstel en hergebruik onderdeel van het circulair beleid en zorgt dat initiatieven structureel verankerd raken.
Wat deze samenwerking zo krachtig maakt? Elke partner versterkt de ander vanuit eigen expertise. De burger staat centraal, met een gevarieerd aanbod dat past bij verschillende behoeften en momenten.
Tips voor andere steden en gemeenten
Wil je in jouw gemeenten of stad ook een ecosysteem voor herstel faciliteren? Dit zijn de belangrijkste inzichten uit Leuven:
Kies voor actie, voor de kracht van doén
Kom zo snel mogelijk tot concrete acties. Evalueer, stuur bij en ga vooruit. Begin met duidelijke, afgebakende stappen die snel resultaat en leerwinst opleveren.
Breng je huidige situatie in kaart
Welke herstelinitiatieven bestaan al, groot en klein? Welke partners spelen een rol of willen mee? Dit vormt je basis.
Start een kerngroep met een partner die verbindt
Betrek een organisatie die de faciliterende rol op zich kan nemen. Positioneer jezelf als lokaal bestuur vooral in een ondersteunende rol, niet de trekkende.
Investeer in vrijwillige herstellers
Zij zijn je grootste troef. Ga actief op zoek naar nieuwe mensen, ondersteun ze met infrastructuur en materiaal, en toon waardering voor hun inzet.
Communiceer veel en helder
Over je ambities, je acties, je successen én je leerpunten. Herhaal je boodschap, want communicatie is nooit eenmalig maar een voortdurende stroom.
Geen impact zonder leren
Formuleer van bij de start enkele heldere leervragen. Verzamel systematisch gegevens. Experimenteer met nieuwe werkvormen en blijf bijsturen.
Versterk wat werkt
Bouw verder op initiatieven die al succesvol zijn. Waardeer bestaande krachten en help ze groeien, eerder dan steeds opnieuw te beginnen.
Wil je meer weten over deze case? Of wil je er zelf mee aan de slag?
