B2B-product-
stromen voor
hergebruik
Heel wat afgedankte toestellen die vandaag in België circuleren, hebben nog potentieel voor een tweede leven. Belgen zijn een kei geworden in recycleren van allerhande afvalstromen, maar voor een toestel dat nog functioneert of slechts een klein defect vertoont is recyclage niet altijd de beste uitkomst. In het Living Lab Herstel Eerst brachten we in kaart welke stromen elektro-toestellen er zoal in omloop zijn, en welke nog potentieel hebben voor een tweede leven. We onderzochten hoe we deze toestellen bij de kringloopcentra kunnen doen belanden in plaats van ze meteen af te voeren naar recyclage, en we ondersteunden de opstart en ontwikkeling van B2B-partnerschappen om meer hergebruik te realiseren.
Deze case kwam tot stand in het VLAIO Living Lab Herstel Eerst. Deze pagina toont de resultaten en inzichten uit het proces. Meer cases en informatie over het project vind je op deze pagina.
Retourstromen elektro: van de klant terug naar de verdeler of de producent
Dankzij verschillende wettelijke regelingen, zijn consumenten goed beschermd wanneer ze een een elektr(on)isch toestel aankopen, en kan een afgedankt apparaat goed verwerkt worden wanneer je besluit om het te vervangen. Enkele wettelijke instrumenten die dat garanderen:
- Het herroepingsrecht: wanneer je als consument een toestel online aankoopt, heb je 14 dagen de tijd om je te bedenken en het product terug te sturen.
- Het garantierecht: als een toestel binnen de 2 jaar na aankoop te snel defect is of niet conform blijkt, kun je bij de verkoper van het apparaat terecht om het toestel gratis te repareren of te vervangen. In België is er momenteel sprake om de wettelijke garantietermijn zelfs op te trekken naar 3 jaar. Fabrikanten of verkopers kunnen als extra dienst voor de klant de wettelijke garantie verder uitbreiden met een fabrieks- of commerciële garantie.
- De aanvaardingsplicht: om zorgzaam om te gaan met materialenkringlopen en afvalstoffen, hebben producenten en importeurs de verantwoordelijkheid om elektro-toestellen die ze op de markt brengen ook opnieuw in te zamelen op het einde van de levensduur. Dit organiseren ze meestal collectief, bijvoorbeeld via een UPV-organisatie zoals Recupel. In de praktijk gebeurt de inzameling van afgedankte toestellen via de verkopers, de recyclageparken en eventuele andere inzamelpunten.
- Wanneer de inzameling via de verkopers gebeurt, zijn deze verplicht om afgedankte apparaten gratis te aanvaarden op hun verkooppunt. Kleinere handelaars moeten een oud toestel aanvaarden dat gelijkaardig is aan een nieuw toestel dat je aankoopt (de 1-voor-1-regeling). Grotere winkels zijn verplicht om kleine afgedankten toestellen in te zamelen, ongeacht of je een nieuw toestel aanschaft (de 1-voor-0-regeling).
Zo zijn er heel wat wettelijke instrumenten die ervoor zorgen dat elektr(on)ische toestellen die ooit verkocht werden, terug bij de verkoper of een andere erkende inzamelaar terechtkomen.
Onverkocht elektro: nooit gebruikt
Naast de toestellen die producenten op de markt brachten, zijn er ook heel wat apparaten die nooit verkocht geraakten. Er is vandaag geen wettelijke regeling die bepaalt wat er met deze toestellen moet gebeuren, en er is ook geen zicht op over hoeveel en welk type toestellen het gaat.
Voor schenkingen van producten aan de sociale economie bestaat bovendien geen recht op BTW-aftrek. Een schenking kan soms zelfs een herziening van eerder afgetrokken BTW veroorzaken, wat het voor bedrijven economisch nadeliger maakt. Daardoor kiezen ze er vaak voor om onverkochte toestellen te vernietigen of te recycleren in plaats van ze te schenken.
Potentieel voor hergebruik
Toestellen die onder het herroepingsrecht worden geretourneerd, zijn zo goed als nieuw (< 14 dagen) en zitten vaak nog in de verpakking. Verkopers en producenten hebben meestal geen informatie over waarom klanten een product retourneren, en of er eventueel sprake is van een defect.
Ook toestellen die binnen de wettelijke garantietermijn worden geretourneerd, zijn nog relatief jong (< 2 jaar). Deze toestellen vertonen soms een defect. Het is voor producenten meestal economisch niet haalbaar om een eventueel defect bij kleine elektrotoestellen te diagnosticeren en te repareren. In de praktijk worden deze toestellen vaak omgeruild.
Onverkochte elektrotoestellen zijn helemaal nieuw, verkeren in perfecte staat en zitten vaak zelfs nog in de verpakking.
Afgedankte apparaten die onder terugname- of aanvaardingsplicht worden ingezameld hebben al een gebruiksperiode achter de rug en zijn doorgaans dus al wat ouder. Verdelers of producenten die de inzameling van deze toestellen organiseren hebben van de voormalige eigenaar geen informatie over de reden van afdanking: of het product eventueel defect is, of misschien wel nog intact is maar de consument het gewoon wilt vervangen.
Er zijn vandaag geen cijfers beschikbaar die de grootte van deze verschillende stromen in kaart brengen en die inzicht geven in het type toestellen waaruit de stroom is samengesteld.
💡 Toestellen met het grootste potentieel voor een tweede leven, zijn jonge toestellen van goede kwaliteit. Deze apparaten hebben nog een hoge marktwaarde in het tweedehands circuit. Indien ze niet of nauwelijks defect zijn, kunnen kringloopcentra ze bovendien met een kleine handeling efficiënt voorbereiden voor hergebruik. Vooral de onverkochte toestellen en jonge apparaten die binnen de 14 dagen of onder garantie worden geretourneerd, hebben daarom de grootste hergebruikwaarde. In een ideaal scenario, worden deze toestellen zo dicht mogelijk ‘bij de bron’ zorgzaam ingezameld, en is de logistieke keten om ze naar de hergebruikcentra te herleiden zo kort mogelijk.
B2B-partnerschappen voor hergebruik
Samen met partner Recupel en met Reloved – de coöperatieve van Kringwinkels – bouwden we in het project aan sterke partnerschappen om het hergebruikpotentieel van deze productstromen aan te boren. Gemotiveerd door hun doelstelling om tegen 2029 met de Vlaamse hergebruikcentra 50% meer elektro-hergebruik te realiseren dan in 2017-2019, startte Recupel binnen en buiten het project om heel wat B2B-partnerschappen op met elektro-producenten en -verdelers zoals Miele, Coolblue en Krëfel. Ook projectpartner Vanden Borre maakte het voor verschillende kringloopcentra mogelijk om toestellen met hergebruikpotentieel uit hun inzamelingsstroom te recupereren en reviseren, alvorens ze tweedehands opnieuw te verkopen.
In totaal werden door Recupel en Reloved 10 nieuwe partnerschappen tussen de Vlaamse hergebruikcentra en 6 elektro-producenten en -verdelers uitgebouwd om herbruikbare toestellen een kans op een tweede leven te geven. Meer dan 3.000 apparaten vonden via deze samenwerkingen een tweede leven in de kringloopwinkels. Het Living Lab Herstel Eerst fungeerde hierbij als platform om de kringloopcentra en Recupel en Reloved op operationeel niveau met elkaar te verbinden, en de samenwerkingen te versterken via feedback rechtstreeks vanuit de hergebruikateliers.
© Miele
Uitdagingen
- Het in kaart brengen van de verschillende stromen elektrotoestellen, legde een gebrek aan overzicht bloot: er is vandaag te weinig zicht op het aantal toestellen in de verschillende elektro-stromen, en ook de samenstelling van de stromen en hun hergebruikpotentieel is onbekend. Om gericht in te zetten op hergebruik, is meer inzicht nodig in deze stromen.
- Door onder meer de dalende kwaliteit van elektrotoestellen die op de markt komen, is de business case voor hergebruik moeilijk. Dit maakt het niet vanzelfsprekend voor hergebruikcentra om te investeren in deze productgroep. De sterke verankering van de recyclagekringloop (zie ook het verdiepend traject rond businessmodellen voor herstel) maakt het bovendien moeilijk om kostenefficiënt ‘in te breken’ in het overheersende inzamelings- en verwerkingsproces gericht op recyclage.
- De incentive voor elektro-verdelers en -producenten is vandaag te klein om op lange termijn in te zetten op meer hergebruik. Vandaag heeft alleen Recupel de doelstelling om meer hergebruik te realiseren. Om dit in de praktijk te realiseren rekenen ze vandaag op de goodwill van de verdelers en producenten, en hangen ze bovendien af van de draagkracht en langetermijnvisie van de kringloopcentra om de toestellen een tweede leven te geven.
- Efficiënte triage: het is moeilijk om voor grote hoeveelheden toestellen de apparaten met hergebruikpotentieel te onderscheiden van die met lage waarde. Dit vormt een nog sterkere uitdaging bij kleine elektrotoestellen vs. de grotere, omdat het hier doorgaans over veel meer verschillende types toestellen en merken gaat dan bij witgoedapparaten en koel- en vriestoestellen.
- Ook het zorgzaam inzamelen en transporteren is moelijker bij kleine toestellen dan bij grote. Die laatste kunnen per stuk apart gezet worden en in containers gestapeld. Klein elektro wordt doorgaans in boxpallets van een kubieke meter ingezameld en getransporteerd, die het niet of nauwelijks mogelijk maken om de waarde van herbruikbare producten te behouden.
Verbeteren van de inzamelings- en transportinfrastructuur voor hergebruik
Doorheen het project werden verschillende acties ondernomen om de inzameling en het transport van toestellen te verbeteren, om zo meer hergebruik mogelijk te maken. Zo nam Recupel bijvoorbeeld een expliciet selectiecriterium op in een nieuwe tender voor logistieke partners, waarin de samenwerking tussen de indienende partij met een kringloopcentrum werd beloond. Ook investeerde Recupel in rolcontainers die het opslaan en transporteren van klein elektro in kleinere hoeveelheden mogelijk maken, en herzien ze momenteel het ontwerp van de inzamelrecipiënten voor kleine elektrotoestellen met het oog op een grotere capaciteit, om zo zorgzamere opslag en transport van herbruikbare toestellen mogelijk te maken.
Verbeteren van de selectie voor hergebruik
Naast het uitbouwen van de B2B-partnerschappen voor hergebruik, werden in het project acties opgezet om ook de selectie voor hergebruik van goede toestellen te versnellen. Zo testte Recupel de ODAIA-app om de selectie op groot elektro te versnellen, en ontwikkelde VITO in samenwerking met Kringwinkel ViTeS een eerste prototype van de Triagetool die de selectie voor hergebruik voor klein elektro efficiënter maakt.
Wil je meer weten over deze case? Of wil je er zelf mee aan de slag?
